Từ tiền mặt ra thẻ: Những khoảng cách

đăng 08:38, 3 thg 8, 2010 bởi Bình Nguyễn Nhật


ImageNhững năm gần đây, Chính phủ đã có nhiều cơ chế, chính sách thúc đẩy thanh toán trong giao dịch xã hội và kinh doanh không dùng tiền mặt. Trong đó, mục tiêu đến 2020, về cơ bản Việt Nam sẽ không còn thanh toán bằng tiền mặt trong thu chi ngân sách. Tuy nhiên, thực tế vẫn chưa phát triển mạnh.  

Hiện tiền mặt vẫn là phương thức thanh toán chủ yếu và vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong thanh toán của doanh nghiệp và người dân. Riêng những trường hợp dùng thẻ ATM thì chủ yếu chỉ để... rút tiền mặt và còn lại thì để thanh toán khi mua hàng hóa, dịch vụ nhưng số lượng giao dịch cũng không bao nhiêu. Khoảng cách giữa tiền và thẻ ấy nằm ở đâu?

Đã có hơn 17 triệu thẻ ATM đang lưu hành

Có thể nói, thị trường thẻ thanh toán Việt Nam phát triển rất mạnh trong vài năm gần đây, đặc biệt là kể từ khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 20/2007/CT-TTg về việc trả lương qua tài khoản cho các đối tượng hưởng lương từ ngân sách. Theo thống kê chưa đầy đủ, tính đến hết 2009, Việt Nam đã có hơn 17 triệu thẻ ATM được lưu hành với 176 thương hiệu do 41 tổ chức phát hành và với hơn 9.000 máy ATM phủ khắp toàn quốc. Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) còn cho biết, số đơn vị trả lương qua tài khoản vào đầu năm 2009 đã tăng gấp 4 lần so với một năm trước đó, với 1,132 triệu người nhận lương qua tài khoản.

Tại hội thảo về Đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt đã diễn ra tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Văn Hiếu khẳng định, thanh toán không dùng tiền mặt đã giúp khách hàng và hệ thống ngân hàng không tốn chi phí cho việc bảo quản, kiểm đếm tiền mặt. Ngoài ra, thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt còn giúp gia tăng sự an toàn, cũng như tính minh bạch của các giao dịch, phù hợp với tiêu chuẩn và điều kiện của các định chế tài chính quốc tế.

Những con số vừa nêu cho thấy, số thẻ ATM phát hành ra là đầy ấn tượng so với con số gần 80 triệu dân của một đất nước đang bắt đầu phát triển về thẻ thanh toán nói riêng và hòa nhập với xu hướng không dùng tiền mặt trên thế giới nói chung. Đây cũng là một tín hiệu đáng mừng vì từ bao lâu nay, người dân Việt Nam chỉ có thói quen thanh toán bằng tiền mặt - Đến mức ăn sâu vào “máu” thành một tập quán lâu đời!

Những nguyên nhân gây trì trệ

Việc thanh toán không dùng tiền mặt, cụ thể là bằng thẻ, luôn giúp ích cả cho khách và ngân hàng ở chỗ không tốn chi phí cho việc bảo quản, kiểm đếm tiền mặt. Nhưng do hạ tầng kỹ thuật yếu kém, chưa đồng bộ, ý thức của nhân viên thu ngân, của doanh nghiệp, dịch vụ nhận thanh toán và đôi khi cả của người tiêu dùng (khách hàng sử dụng thẻ) chưa cao (hay chưa có) nên việc thanh toán bằng thẻ vẫn bị kìm hãm, với mấy nguyên nhân:

Về ý thức dịch vụ: Nhiều người tiêu dùng Việt Nam vẫn luôn thích dùng tiền mặt để thanh toán các mua sắm, dịch vụ hàng ngày. Trong khi đó, bộ phận tiếp tiền cho máy ATM của các ngân hàng lại luôn phải chạy mệt phờ khi dòng người rút tiền kiên nhẫn xếp hàng chờ đến lượt mình cứ ngày càng dài ra, nhất là vào những ngày cuối tháng hay những dịp cao điểm. Còn tại nhiều siêu thị, trung tâm thương mại..., cũng có khá nhiều người chờ rút tiền từ ATM trước khi đẩy xe đi chọn hàng (và cả trước lúc tính tiền). Trong khi đó, rất ít người biết là họ có thể trả tiền bằng thẻ qua máy cà thẻ (POS) được đặt ngay tại các quầy thu ngân.

Về ý thức của nhân viên và cả chủ doanh nghiệp nhận thanh toán: Có một thực tế, ngân hàng tuy sắm nhiều máy ATM nhưng lại ít có tư vấn, hướng dẫn người dân sử dụng các dịch vụ của thẻ. Mặt khác, nhiều nhân viên siêu thị, trung tâm thương mại, nhà hàng, quán ăn, quán cà-phê... cũng ít hỏi khách hàng là sẽ thanh toán bằng tiền mặt hay thẻ. Ngoài ra, còn có cả chuyện nhiều nhân viên thu ngân lại không nhận thanh toán bằng thẻ vì... lười  biếng: Họ thường viện lý do máy POS bị hư và đề nghị khách hàng ra máy ATM rút tiền mặt để thanh toán. Tìm hiểu thực tế, chính những nhân viên ấy cho biết: Thao tác nhận thanh toán bằng thẻ thường tốn nhiều công đoạn hơn khi nhận bằng tiền mặt (Cà thẻ, in hóa đơn riêng để đối chiếu với ngân hàng, đưa khách hàng ký tên trên hóa đơn...) nên họ thường kiếm cớ thoái thác!

Còn về phía chủ doanh nghiệp, có khá nhiều lý do: Mức phí, tình trạng hoạt động liên thông giữa họ và các ngân hàng chưa thông suốt và nhất là với các doanh nghiệp nhà hàng, quán ăn hay quán cà-phê thì... thương hại nhân viên - Đa số người tiêu dùng Việt Nam sử dụng thẻ ATM để thanh toán đều không có thói quen ghi thêm phần tiền “tip” cho nhân viên phục vụ trong hóa đơn!

Về lo ngại mức phí: Các ngân hàng và Hội Thẻ ngân hàng Việt Nam đã có thông báo cấm các đại lý nhận thanh toán bằng thẻ thu thêm phí của khách hàng. Bất chấp khuyến cáo này, tình trạng thu phí vẫn diễn ra và vì thế, khách đã càng ngày càng ngại dùng thẻ ATM. Theo bà Lý Thị Ngọc, Giám đốc Trung tâm Thẻ Ngân hàng Đông Á, như quy định, khi khách hàng đến thanh toán qua thẻ thì đại lý chấp nhận thẻ (là nơi bán hàng hóa, dịch vụ) phải trả phí cho ngân hàng, với thẻ nội địa từ 0,5-1% và với thẻ quốc tế từ 2,5-3% tổng số tiền thanh toán, tùy từng nơi. Cho nên, nếu bị đại lý thu phí theo phản ứng dây chuyền, khách hàng có quyền từ chối thanh toán, đồng thời có thể báo về ngân hàng để có biện pháp xử lý (theo quy định, nếu thu phí của khách, đại lý thanh toán có thể bị chấm dứt hợp đồng).

Xin được nói thêm, mức phí này được hiểu là phí dịch vụ thanh toán, nghĩa là nhờ tiện ích của ngân hàng mà doanh nghiệp bán được hàng, dịch vụ... Mức phí ấy cũng bao gồm những rủi ro khác mà cửa hàng có thể tránh được khi khách đến thanh toán bằng thẻ, như rủi ro do nhận nhầm tiền giả, công kiểm đếm, chi phí quản lý tiền mặt vì tiền đó đã nằm trong tài khoản tại ngân hàng,...

Về lo ngại rủi ro: Việc các máy ATM, POS của ngân hàng gặp sự cố, bị lỗi dẫn đến khách hàng không thể thực hiện được giao dịch cũng làm cho khách hàng giảm sút niềm tin khi sử dụng thẻ ATM...           

Còn nhiều bất cập

Cần thấy là chất lượng, tiện ích mới trong việc thanh toán không dùng tiền mặt vẫn còn hạn chế, các tiện ích thiết thực và phổ biến chưa được triển khai mạnh. Các dịch vụ thanh toán trực tuyến như Mobile Banking, Internet Banking... mới chỉ dừng ở quy mô nhỏ hẹp, chưa triển khai trên diện rộng để đáp ứng nhu cầu thanh toán nhỏ lẻ. Ngoài ra, hạ tầng và trang thiết bị kỹ thuật phục vụ cho hoạt động thanh toán bằng thẻ ATM ở Việt Nam còn nghèo nàn và kém hiệu quả, tính đa dạng của các dịch vụ thanh toán cũng ít phong phú.

 Theo Thiên Huy - Tạp chí Tài chính VÀNG

Comments